اشاره شد که جریان مدرنیزاسیون در ایران در ابعاد "سیاسی" و "فرهنگی" و "اقتصادی" به دنبال اهداف مشخصی است. که تلاش برای "اصلاحات دینی " در فرهنگ شیعی هدف محوری بعد فرهنگ برای این جریان محسوب می شود.
مدرنیزاسیون در ایران به اصطلاح به دنبال تقویت نقش عقل در فهم دینی است. عبارات زیر را بخوانید:
"مدافعان اسلام سنتی از موضعی پیشینی برای برونرفت از مخمصه ناسازگاری با حقوق بشر، باب «حقوق واقعی انسانها» را میگشایند. حقوق واقعی انسانها بخشی از مصالح نفسالامری است که در وضع احکام شرعی از سوی خدای حکیم بهطور کامل لحاظ شده است. یگانه راه معتبر شناخت این حقوق، مراجعه به وحیالهی است. درک همهجانبه مصالح و مفاسد خفیه امور جزئی و ریز از سوی عقل انسانی در حکم محال است. در اسلام سنتی، انسان هرچند بالقوه از گوهری شریف است اما بالفعل به میزانی که به محور کرامت و شرافت تقرب میجوید صاحب منزلت میشود. منزلت انسان متوقف بر میزان تقرب او به فضایل و کمالات الهی است. برهمین منوال حقوق واقعی انسانها نیز به جایگاه دینی او بازمیگردد.
در مقابل رکن نظام حقوق بشر باور به توانمندی نسبی عقل انسانی در درک نیازها، مصالح و مفاسد است. عقل جمعی بشر در پناه تجارب مستمر جوامع انسانی به چنین کشف و وضعی اقدام میکند و دستاورد خود را نیز نهایی و غیرقابل تغییر نمیشمارد. این اندیشه بر توان عقل انسانی در یافتن موازین عدالت تاکید دارد."(۱)
عبارت فوق در واقع تبیین کننده مبانی رفرماسیون در ایران است.
(۱) محسن کدیور